Succesfactoren herbestemming: Succesfactor #1

We hebben er al vaak over geblogd; herbestemming. Wij geloven er in. Maar wat zijn nou de succesfactoren?

Ook daar hebben we het al eerder over gehad. Maar we hebben de opnieuw onder de loep genomen. De komende weken lichten we steeds een van de factoren – die volgens ons het succes van herbestemming bepalen – uit.  We brengen in beeld wat de reden is waarom de betreffende factor van belang is om succesvol te herbestemmen. Heb je aanvullingen of opmerkingen, we horen graag!


Waarom ook alweer herbestemming overwegen?
In een pand en omgeving met een verhaal kunnen we ons laten inspireren door het verleden en het proberen in te toekomst innovatiever te doen. En als de fundamenten goed zijn.. Waarom zouden we dan daar geen nieuwe concepten op creëren? Maar, herbestemming is niet altijd succesvol. Wat zijn de succesfactoren volgens ons, John en Jojanneke, van Fundamental Concepts?


Succesfactor #1: Een relevante cultuurhistorische en maatschappelijke waarde van het vastgoed


De cultuurhistorische waarde van het vastgoed
Vastgoed staat voor niet-verplaatsbare materiële zaken. We spreken over erfgoed of historisch vastgoed wanneer het vastgoed zicht- en tastbare sporen uit het verleden in zich heeft. Om te bepalen of herbestemmen een reële optie is voor het vastgoed is het van belang te weten wat de cultuurhistorische waarde ervan is.OrteliusWorldMap

De cultuurhistorische waarde bestaat uit verschillende aspecten:

  1. Historische waarde
  2. Archeologie
  3. Cultuurlandschap / historische geografie

1. De historische waarde van het vastgoed wordt bepaald door:

  • Hoe oud is het vastgoed? de minimale eis van 50 jaar die gold voorrijksmonumenten geldt niet meer, maar om historische waarde te bevatten dient het vastgoed enige tijd geleden geplaatst te zijn.
  • Uit welk tijdperk komt het: komt het bv uit een tijd dat er veel van dergelijk vastgoed gebouwd werd, of is dit bouwwerk heel exclusief?
  • Uniciteit: zijn er meer van dergelijke vastgoedobjecten of stadsgezichten? Wat zijn de unieke kenmerken van het vastgoed?
  • Authenticiteit: hoeveel originele details zijn bewaard gebleven?

2. Archeologische waarde
Archeologie; zijn er sporen en / of vondsten van menselijk handelen in het verleden die in de bodem zijn achtergebleven? Bijvoorbeeld potscherven, resten van voedselbereiding, graven, maar ook verkleuringen in de grond die duiden op bewoning of infrastructuur. (Bron: cultureelerfgoed.nl)

3. Cultuurlandschap/historische geografie
Zijn er landschappelijke elementen die het gevolg zijn van menselijk handelen in het verleden? Bijvoorbeeld verkavelingspatronen, pestbosjes, landgoederenzones of ontginningsassen. Bron: cultureelerfgoed.nl)


De maatschappelijke waarde
Voor herbestemming dient het nieuwe concept bij voorkeur een combinatie van functies te bevatten. Op het moment dat een object van maatschappelijke waarde is zijn er mogelijk publieke middelen beschikbaar voor de herbestemming.. Om echter te overwegen of herbestemming succesvol gaat zijn is een van de factoren de maatschappelijke waarde die het vastgoed reeds heeft of in het verleden heeft gehad. Dit is vast te stellen indien een van de volgende vragen een positief beantwoord kan worden:

  • Zijn er maatschappelijke diensten aan of door burgers verleend? (bv kerken)
  • Publiek en privaat: Is de exploitatie (gedeeltelijk) door publieke middelen mogelijk gemaakt of te maken?
  • Komen / kwamen vraag (burgers) en aanbod (instellingen) fysiek bij elkaar?
  • Toegankelijkheid: Heeft / had iedereen (voor wie het bedoeld is) er toegang toe?

De antwoorden op deze vragen geven een indicatie of en waarom het toekomstig publiek het herstel of de functieverandering van het object zal waarderen. Voorbeelden zijn de unieke architectuur die zichtbaar en toegankelijk wordt (denk aan een herbestemde watertoren of oude grachtenpanden)  en historische bewustwording en identificatie met het object (bijvoorbeeld kastelen).


Conclusie:
Veelal is de cultuurhistorische waarde en/of maatschappelijke vastgelegd doordat een object is aangewezen als Rijks- of gemeentelijk monument. Ook zijn er lijsten van Industrieel erfgoed. Voor een object dat deze status heeft ontvangen zijn bovenstaande elementen vaak beschreven. Het is de truc om deze kenmerken van het object te herkennen, te benoemen en uiteindelijk zichtbaar te maken. Deze kenmerken maken het object uniek en geven het de meerwaarde ten opzichte van andere objecten. Immers is geen cultuurhistorisch object gelijk, hier kan een object zich op onderscheiden ten opzichte van alternatieve locaties!