Tagarchief: Erfgoed

Van florerend kloosterleven naar herbestemde kloosters

Sinds de eeuwwisseling worden veel kloostergemeenschappen in NL gesloten. Na een periode van vergrijzing en dalende animo is het instandhouden ervan niet meer reëel.

Ooit floreerde het Nederlandse kloosterleven het hoogste aantal kloosterlingen ooit rond 1960. Nederland heeft dan wereldwijd – in absolute getallen – het hoogste aantal missionarissen, bijna 50.000 Nederlanders behoren dan tot een kloostergemeenschap.

Fotograaf: Wiel van der Randen

Fotograaf: Wiel van der Randen

In 2012 zijn dat er nog 6000, in 150 kloosters. VolZin voorspelt dat er tot 2022 nog ongeveer 1200 kerken zullen sluiten (Over de herbestemming van kerken schreven wij al eerder) en dat er van de ca 150 kloosters in 2017 – 2022 nog slechts tien tot vijftien door religieuzen bewoonde kloosters overblijven, zoals in Egmond, Zundert, Tilburg, Arnhem en Doetinchem.


Over BOEi
Om het verval onder kerken en kloosters tegen te gaan was 2008 ‘Jaar van het Religieus Erfgoed’. Samen met de Stichting Behoud en Herbestemming Religieus Erfgoed (BHRE) is BOEi in 2008 begonnen met het restaureren en herbestemmen van religieuze monumenten. BOEi is een ondernemende organisatie zonder winstoogmerk en heeft de ambitie een oplossing te vinden voor het maatschappelijke vraagstuk van het leegkomende erfgoed.  BOEi richt zich op industrieel, agrarisch en dus religieus erfgoed. De eerste resultaten zijn inmiddels opgeleverd en bieden zicht op eenmooie toekomst voor het kerkelijk erfgoed van Nederland.

Klooster Elsendael Boxmeer

Klooster Elsendael Boxmeer

Als het gaat over de herbestemming van religieus erfgoed zijn er talloze interessante mogelijkheden. Er zijn natuurlijk mensen die ervan dromen om te wonen in een kerk, maar ook een klooster dat dienst doet als kantoorruimte komt regelmatig voor. De mogelijkheden zijn in principe eindeloos, waarbij er altijd op een respectvolle wijze wordt omgegaan met  het verleden van een monument en de band met de omgeving. (Bron: BOEi.nl)


Aan de slag met Landgoed Monnikenberg: De Stad Gods
Landgoed Monnikenberg is hier een voorbeeld van. Dit landgoed is een klooster in Hilversum, in eigendom van BOEi. In het Masterplan Monnikenberg staat beschreven hoe zorgpark, wonen, landgoed en natuur worden ontwikkeld. In de directe omgeving wordt een bovenregionaal innovatief zorgpark ontwikkeld. Onder andere ziekenhuis Tergooi wordt vernieuwd. Aan de oostkant van Landgoed Monnikenberg, omringt door de natuur in bezit van Het Goois Natuur Reservaat, ligt het klooster de Stad Gods. Het klooster werd gebruikt door de zusters

Bron: BOEi

Bron: BOEi

Augustinessen, inmiddels woont een deel van de zusters in de naastgelegen verbouwde boerderij. Als BOEi brengen we de verschillende exploitatiemogelijkheden in kaart, variërend van particuliere bewoning, kantoor tot zorginstelling. Een nieuwe bestemming voor het klooster moet – vanzelfsprekend –  in harmonie zijn met het omliggende natuurgebied.

Trots ben ik dat ik vanaf 1 april 2016 opdrachten voor BOEi mag doen en mee mag bouwen aan het herontwikkelen van erfgoed, waaronder Landgoed Monnikenberg.


 

Missie en visie

Onze missie
Wij willen bouwen aan nieuwe functies in oude gebouwen.

Onze visie
Locatieontwikkeling kan professioneler en effectiever. Communicatie is hierbij de sleutel. Een concept is zo goed als de consistentie en de boodschap van het verhaal. Het creëren van draagvlak kan volgens ons alleen door communicatie op maat. Het realiseren van uw doelen kan alleen door communicatie aangepast op uw wensen. Door de combinatie van Jojanneke haar communicatie-expertise en John zijn ontwikkelings-expertise zorgen wij hiervoor.


 

Een kasteelboerderij in hartje Zevenaar: een gastblog voor Monumentje.nl

Gevraagd worden als gastblogger voor Monumentje! is een eer. Lang hoefde ik niet na te denken over het onderwerp: als vennoot bij Fundamental Concepts is een van onze grote projecten Landgoed Sevenaer: een monumentje van formaat! Als u een mo(nu)mentje heeft neem ik u graag mee….. in hoe dit momumentje een blijvertje is.
En hoe dit wellicht een inspirerend voorbeeld voor vele monumenten mag zijn!


Een kasteelboerderij in hartje Zevenaar
 Zevenaar, een Gelderse stad en gemeente in de Liemers, onderdeel van de Stadsregio Arnhem-Nijmegen, heeft haar naam te danken aan een Middeleeuwse Burght ‘Kasteel Sevenaer’. Net zoals veel erfgoed is ook deze burght helaas in 1685 is gesloopt. Wat gelukkig wel bewaard is gebleven is Huis Sevenaer: een Middeleeuwse kasteelboerderij in het stadshart van Zevenaar.


Van glorie naar verval
Sinds 1785 is Huis Sevenaer, onderdeel van Landgoed Sevenaer, in handen van de familie van Nispen. Het gebouw is dan echter zwaar vervallen en wordt verbouwd en gemoderniseerd. Architect deelt aan het begin van de 20e eeuw het huis in twee aparte woondelen. Eind 1947 neemt Jonkheer van Nispen tot Sevenaer het Landgoed over. Verval lag echter wederom op de loer en bedreigde het voortbestaan.


Leegstand en verval zijn de grootste bedreigingen
Indien erfgoed vervalt en de kosten tot herstel steeds verder oplopen wordt de kans op succesvolle herbestemming steeds kleiner: bloot-gesteld aan wind en regen raken monumentale waarden aangetast of gaan zelfs verloren en ook het omliggende gebied verloedert. Het is dan ook zaak op tijd in te haken! Op deze manier kunnen we ons erfgoed niet alleen koesteren, maar ook toekomstige bedreigingen als verval buiten de deur houden.


Een kasteelboerderij met een hart
Landgoed Sevenaer is sinds de jaren ‘60 een gemengd biologisch bedrijf met groenten, fruit, graan en vee. Het bedrijf laat landbouwproductie samengaan met hoge ecologische en cultuurhistorische waarden. Op het Landgoed zijn maar liefst 11 Rijksmonumenten gelegen!

Sinds 2009 draagt ook de gemeente het Landgoed een warm hart toe; na jaren van juridische procedures is er draagvlak vanuit de gemeente voor het behoud van het Landgoed: samen met de Stichting behoud Landgoed Sevenaer, diverse betrokkenen en een professionele aanpak liggen er nu ambitieuze maar realistische plannen in uitvoering. Bovendien is er sinds 2010 maar liefst EUR 1,5 miljoen aan subsidies –voornamelijk door de provincie- beschikbaar gesteld. Om het herstel te realiseren, verval in de toekomst tegen te gaan en Landgoed Huis Sevenaer dan ook duurzaam zelfstandig te behouden voor de toekomst!


Rust op het Landgoed
Het voortbestaan van Landgoed Huis Sevenaer als agrarisch landgoed wordt niet meer bedreigd door verstedelijking. Dankzij de duidelijke visie van de Jonkheer op geïntegreerde teelmethode en zijn onuitputtelijke strijd dit landgoed te beschermen is deze kasteelboerderij bewaard gebleven. Helaas is Jonkheer van Nispen op 12 augustus 2012 overleden. Zijn laatste rustplaats is op zijn eigen Landgoed.


Samenwerken, herbestemmen en aanpakken!
Landgoed Sevenaer heeft de draad, met ondersteuning van Fundamental Concepts, weer met frisse moed opgepakt. Enkele Rijksmonumenten van het landgoed zijn inmiddels in oude glorie hersteld en onder andere getransformeerd naar een Landgoedwinkel en Brasserie. Het realiseren van meerdere verschillende functies is in volle gang, zo wordt de tuinderij uitgebouwd en wordt er gezocht naar passende maar commerciële exploitanten. Deze combinatie van functies in dit bijzondere stukje erfgoed maken van dit Landgoed een duurzaam en zelfstandige kasteelboerderij. Alles in lijn met de visie van de Jonkheer.


Investeren in historisch erfgoed loont!

Investeren in historisch erfgoed loont!
Door: Jojanneke Holtrust-Westerbeek

Eigenaren van historisch erfgoed kunnen vaak de kosten niet meer opbrengen en vragen de overheid om hulp. En ook al profiteren gemeenten, provincies én bewoners vaak van het voortbestaan ervan, de vraag is of dat voldoende reden is om overheidsgeld beschikbaar te stellen. De provincies Utrecht, Gelderland en Overijsel hebben de handen ineengeslagen en een onderzoek laten uitvoeren door Witteveen + Bos. Interessante uitkomsten ten aanzien van de baten van historisch erfgoed zijn in deze blog gebruikt.


Wat levert historisch erfgoed nou eigenlijk op?
Een Maatschappelijke Kosten en Baten Analyse (MKBA) helpt bij het beantwoorden van deze vraag. Het geeft namelijk antwoord op de vraag in hoeverre de instandhouding van een buitenplaats of landgoed bijdraagt aan de vergroting van de maatschappelijke welvaart. En welvaart bedoelen we in dit geval zowel de materiele als immateriële kant: dus zowel de financiële baten als de toegevoegde waarde voor bewoners of bezoekers (woongenot, recreatie, etc.).


Dat is dus heel wat waard!
In het onderzoek is per provincie een succesgebied geselecteerd en de MKBA is afgezet tegen de huidige staat van deze succesgebieden. De baten zijn in kaart gebracht en gekwantificeerd. Hieruit blijkt dat de baten verschillen per gebied, maar in alle gevallen groot zijn! Over een periode van 100 jaar is dit voor
bv. Vechtdal en Beneden Regge 221 miljoen euro, voor de Stichtse Lustwarande 598 miljoen euro en 432 miljoen euro voor de Zuidelijke Veluwezoom. Deze baten worden voornamelijk bepaald door woongenot en recreatieve beleving. Afhankelijk van de verstedelijking in het gebied – en dus het aantal mensen dat profiteert – verschillen de hoogten van de opbrengsten. Overige baten met een grote bijdrage verschillen per provincie. Zo blijkt bijvoorbeeld voor Overijssel de landbouwproductie van grotere waarde dan de recreatieve belevingen en voor de Zuidelijke Veluwezoom draagt grondwaterwinning flink bij.


Zelfs zonder woongenot of recreatieve beleving
Het antwoord op de vraag of de baten opwegen tegen de kosten is ook naar aanleiding van dit onderzoek een absolute ja! Zelfs als kostenramingen t.b.v. restauratie etc. worden meegenomen. Ook is er een gevoeligheidsberekening uitgevoerd en hieruit blijkt dat als een van de baten woongenot of recreatieve beleving er niet zou zijn, investeren door de overheid in historisch erfgoed als maatschappelijke investering nog steeds loont!


En dan is herbestemming (exploitatie) dé kans voor een duurzaam zelfstandige toekomst.
Overige nevenactiviteiten, oftewel exploitatie, zijn in de MKBA niet meegenomen. Net zomin als vrijwilligersbijdragen. Maar om uiteindelijk – na grondige renovatie – duurzaam zelfstandig te functioneren en bovendien als sociale en culturele spil te functioneren is herbestemming (het geven van nieuwe functies aan het erfgoed, waaronder exploitatie) een uitgelezen kans. Traditioneel is de angst dat dit ten koste van de authenticiteit gaat. Dit hoeft echter helemaal niet het geval te zijn. Er zijn voorbeelden genoeg waarbij authenticiteit en duurzaam economische zelfstandigheid hand in hand gaan!


Verantwoording:
Het onderzoeksrapport Economische betekenis van buitenplaatsen en landgoederen in de provincies Utrecht, Gelderland en Overijssel is een onderzoek uitgevoerd door Witteveen + Bos in opdracht van de provincies Utrecht, Gelderland en Overijssel. “Historische buitenplaatsen en landgoederen. In stand houden loont!” is een samenvatting hieruit.